आज जागतिक रंगभूमी दिन

नागपूर (World Theatre Day) : रंगभूमीचे विविध पैलू आणि त्याचे महत्त्व याबद्दल सर्वसामान्यांना जागरूक करण्यासाठी दरवर्षी २७ मार्च रोजी जागतिक रंगभूमी दिन साजरा केला जातो.

१९६१ मध्ये 'युनेस्को'च्या इंटरनॅशनल थिएटर इन्स्टिटयूटने या दिवसाची सुरुवात केली होती. पहिला जागतिक रंगभूमी दिन सन १९६२ मध्ये साजरा झाला. त्यानंतर दरवर्षी या दिवशी विविध कार्यक्रम व उपक्रमांद्वारे जागतिक रंगभूमी दिन उत्साहाने साजरा होतो. परंपरेनुसार, या दिवशी कोणत्याही थिएटरमधील प्रसिद्ध व्यक्तीने नाट्यगृहाच्या सद्यस्थितीबद्दल आपले मत व्यक्त करणारा संदेश दिला जातो. हा युनेस्कोच्या जागतिक रंगभूमी दिनाचा महत्त्वाचा भाग आहे. १९६२ साली ज्यो कॉक्चू यांना संदेश देण्याचा पहिला मान मिळाला होता. ठनाट्य निरंतरठ (संस्कृती आणि कला प्रवासाची सातत्य) ही यंदाच्या जागतिक रंगभूमी दिन २०२६ ची थीम आहे. रंगभूमी, नाट्यसंहिता, नाट्यदिग्दर्शक, रंगभूषा, वेशभूषा, रंगमंदिर, रंगमंच या सर्व गोष्टी रंगभूमीशी निगडित आहेत.

बालरंगभूमीने नाटय व सिनेमा सृष्टीला अनेक कलावंत दिले आहेत. मुबंई-पुणे वगळता व्यावसायिक नाट्य निर्मितीचे प्रयत्न रसिकांचा प्रतिसाद घटल्याने बंद पडले आहेत. टीव्ही चॅनल्सची वाढती संख्या, मोबाइल, इंटरनेट यांनी मनोरंजनाचे अनेक पर्याय खुले केले. त्यामुळे व्यावसायिक नाटकाला प्रेक्षकांचा प्रतिसाद मिळणे कठीण आहे. मराठी रंगभूमीला वाचविण्यासाठी त्याचा उद्धार केला पाहिजे.

व्यक्ती आणि त्याची संवाद साधण्याची सामुदायिक कला यातून कलाविष्काराला इंग्रजीत 'थिएटर' आणि मराठीत आपण 'रंगभूमी' हा शब्द वापरतो. नाटक हे वेगवेगळ्या भाषांमधून सादर केले जाते. ग्रीक, रोमन, ब्रिटीश, जर्मन, रशियन, अमेरिकन अशा वेगवेगळ्या भाषांमधून नाटकांचा हा प्रवाह चालत आलेला आहे. वैदिक काळापासून ते आजच्या कीर्तन परंपरेपर्यंत तसेच कोकणातील दशावतारी नाटके, तमाशा, बहुरुपी, वीरकथा, देवासुर संग्राम तसेच पौराणिक आणि लोककथेच्या रूपातून आजची आधुनिक नाट्यकला जन्मास आली. विष्णुदास भावे यांच्या 'सीता स्वयंवर' या नाटकाने मराठी रंगभूमीची सुरुवात झाली. सन १८४३ मध्ये सांगली येथे मराठीतल्या या पहिल्या संवाद आणि संगीत नाटकाचा प्रयोग सादर करण्यात आला होता.