'भारत' जगातील सर्वाधिक प्रदूषित देशांच्या यादीत अव्वल

नवी दिल्ली (Worlds Most Polluted Cities) : जगभरातील हवेच्या गुणवत्तेवर लक्ष ठेवणारी स्विस संस्था 'आयक्यूएअर'ने (IQAir) आपला वार्षिक 'जागतिक हवा गुणवत्ता अहवाल 2025' (World Air Quality Report 2025) प्रसिद्ध केला आहे. आज प्रसिद्ध झालेल्या या अहवालातील आकडेवारी भारतासाठी अत्यंत चिंताजनक आहे.

अहवालानुसार, उत्तर प्रदेशातील गाझियाबाद जिल्ह्यातील लोणी हे जगातील सर्वात प्रदूषित शहर बनले आहे. दरम्यान, नवी दिल्लीने पुन्हा एकदा जगातील सर्वात प्रदूषित राजधानीचा मान मिळवला आहे. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत भारताच्या हवेच्या गुणवत्तेत किंचित सुधारणा झाली असली तरी, देशातील 29 शहरांचा जगातील 50 सर्वाधिक प्रदूषित शहरांच्या यादीत अजूनही समावेश आहे.

लोणी बनले 'प्रदूषणाचे केंद्र', 23% ची प्रचंड वाढ

अहवालानुसार, उत्तर प्रदेशातील गाझियाबाद जिल्ह्यात असलेल्या लोणीमध्ये PM2.5 ची वार्षिक सरासरी पातळी 112.5 µg/m³ नोंदवली गेली आहे. ही पातळी जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) सुरक्षित मर्यादेपेक्षा (5µg/m³) 22 पट जास्त आहे. 2024 च्या तुलनेत लोणीमधील प्रदूषणाची पातळी अंदाजे 23% नी वाढली आहे. लोणीनंतर दुसऱ्या क्रमांकावर चीनमधील होतान (109.6µg/m³) आणि तिसऱ्या क्रमांकावर मेघालयातील बायरनिहाट (101.6µg/m³) आहे.

दिल्ली आणि NCR ची गंभीर अवस्था

हा अहवाल दिल्ली आणि नवी दिल्ली यांच्यात स्पष्ट फरक करतो. नवी दिल्ली (82.2µg/m³) ही जगातील सर्वात प्रदूषित राजधानी आहे, त्यानंतर बांगलादेशची राजधानी ढाका आणि ताजिकिस्तानमधील दुशान्बे यांचा क्रमांक लागतो. संपूर्ण दिल्ली प्रदेशाची सरासरी PM2.5 पातळी 99.6µg/m³ होती. ज्यामुळे ते जगातील चौथे सर्वात प्रदूषित शहर ठरले आहे. तथापि, 2024 च्या तुलनेत (108.3µg/m³) ही 8% सुधारणा दर्शवते. NCR मधील इतर शहरांमधील परिस्थितीही गंभीर आहे. गाझियाबाद जागतिक स्तरावर 7 व्या, नोएडा 18 व्या, ग्रेटर नोएडा 21 व्या आणि गुरुग्राम 23 व्या क्रमांकावर आहे.

IQAir अहवालातील जागतिक चित्र काय?

हा IQAir अहवाल 143 देशांमधील 9446 शहरांच्या माहितीवर आधारित आहे. अहवालानुसार, जगातील केवळ 14% शहरांनी WHO च्या हवेच्या गुणवत्तेचे निकष पूर्ण केले आहेत. जगातील 25 सर्वाधिक प्रदूषित शहरे केवळ तीन देशांमध्ये आहेत: भारत, पाकिस्तान आणि चीन. ऑस्ट्रेलिया, आइसलँड, एस्टोनिया आणि पोर्तो रिको यांसह केवळ 13 देशांनी WHO चे सुरक्षित निकष पूर्ण केले आहेत. IQAir चे सीईओ फ्रँक हॅम्स यांनी इशारा दिला की, देखरेखीशिवाय आपण श्वास घेत असलेल्या हवेची गुणवत्ता समजू शकत नाही. त्यांनी रिअल-टाइम डेटा आणि उत्सर्जन कमी करण्याच्या गरजेवर भर दिला.