अंतराळात सर्वांत तरुण ग्रहाचा शोध; निर्मितीची प्रक्रिया अजूनही सुरूच

वॉशिंग्टन (Space Youngest Planet) : अंतराळात ग्रहांची निर्मिती नेमकी कशी होते, याचा शोध घेणाऱ्या खगोलशास्त्रज्ञांना महत्त्वाचे यश मिळाले आहे. ‘Elias 2-24 b’ या ग्रहाचा शोध लागला असून, तो आतापर्यंत ज्ञात झालेल्या सर्वांत तरुण ग्रहांपैकी एक असल्याचे शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे. या ग्रहाचे वय दहा लाख वर्षांपेक्षाही कमी असून, त्याची निर्मिती प्रक्रिया अद्याप सुरू असल्याचे निरीक्षणांतून दिसून आले आहे.

हा नवजात ग्रह (Space Youngest Planet) पृथ्वीपासून सुमारे 450 प्रकाशवर्षे दूर असलेल्या ‘ओफियुकस’ तारा-निर्मिती क्षेत्रात आढळला आहे. त्याचे वस्तुमान साधारणपणे गुरू ग्रहाएवढे असून, तो आपल्या जन्मताऱ्यापासून पृथ्वी-सूर्य अंतराच्या तब्बल 55 पट अंतरावर परिभ्रमण करत आहे. एवढ्या कमी कालावधीत इतका मोठा ग्रह आणि तोही ताऱ्यापासून एवढ्या दूरच्या कक्षेत कसा तयार झाला, हा प्रश्न आता शास्त्रज्ञांसमोर आहे.

ताऱ्याचा प्रकाश रोखून ग्रहाचा शोध

हवाई येथील डब्ल्यू. एम. केक वेधशाळेतील कोरोनाग्राफ तंत्रज्ञानाचा वापर करून या ग्रहाचा शोध घेण्यात आला. या (Space Youngest Planet) तंत्रज्ञानामुळे जन्मताऱ्याचा प्रखर प्रकाश रोखता येतो आणि त्याच्या आसपास धूळ-वायूमध्ये लपलेले अतिशय मंद ग्रह शोधणे शक्य होते. शास्त्रज्ञांनी 2018 आणि 2020 मधील निरीक्षणांची नोंद तपासली. या दोन्ही कालावधीतील ग्रहाच्या हालचालींचा अभ्यास केल्यानंतर त्याच्या अस्तित्वाची पुष्टी करण्यात आली.

ग्रह निर्मितीच्या सिद्धांतांसमोर नवे प्रश्न

यापूर्वी ज्ञात असलेले सर्वांत तरुण ग्रह सुमारे 50 लाख वर्षे जुने होते. मात्र, ‘Elias 2-24 b’ यापेक्षा कितीतरी कमी वयाचा असल्याने ग्रह निर्मितीच्या सध्याच्या सिद्धांतांवर नव्याने विचार करण्याची गरज निर्माण झाली आहे. या (Space Youngest Planet) नवजात ग्रहाचा अभ्यास केल्यामुळे ग्रहांची निर्मिती किती वेगाने होते आणि त्यांना मोठे होण्यासाठी किती काळ लागतो, याबाबत अधिक माहिती मिळू शकते. तसेच, अब्जावधी वर्षांपूर्वी पृथ्वी आणि आपल्या सौरमालेची निर्मिती कशी झाली, याचा उलगडा करण्यासाठीही या शोधातून महत्त्वाचे संकेत मिळण्याची शक्यता आहे.