१ एप्रिलपासून डिजिटल पेमेंटचे नियम बदलणार आरबीआय द्वारे २०२६पासून सर्व ऑनलाइन पेमेंट्ससाठी 2FA अनिवार्य

आरबीआय द्वारे २०२६पासून सर्व ऑनलाइन पेमेंट्ससाठी 2FA अनिवार्य

डिजिटल व्यवहार करणाऱ्या ग्राहकांसाठी महत्त्वाची बातमी आहे. Reserve Bank of India (RBI) च्या निर्देशानुसार १ एप्रिल २०२६ पासून सर्व ऑनलाइन पेमेंटसाठी टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन (2FA) अनिवार्य करण्यात येणार आहे. यामुळे केवळ OTPवर अवलंबून राहून व्यवहार करता येणार नाहीत.

काय आहे नवीन 2FA नियम?
RBI ने सप्टेंबर २०२५ मध्ये जाहीर केलेल्या या नियमाची अंमलबजावणी आता अंतिम टप्प्यात आहे.
नवीन नियमानुसार, प्रत्येक ऑनलाइन व्यवहारासाठी किमान दोन वेगवेगळ्या पडताळणी पद्धती (Authentication Factors) आवश्यक असतील.
पडताळणीचे पर्याय कोणते?

ग्राहकांना खालीलपैकी कोणत्याही दोन पद्धती वापराव्या लागतील:
OTP (वन-टाइम पासवर्ड)
पिन (PIN)
बायोमेट्रिक (फिंगरप्रिंट / फेस आयडी)
व्हर्च्युअल टोकन (App-based token)
डिव्हाइस बाइंडिंग

पेमेंट प्रक्रिया कशी बदलेल ?
आता प्रत्येक व्यवहारासाठी 2 स्टेप व्हेरिफिकेशन आवश्यक असेल:
OTP + PIN
बायोमेट्रिक + डिव्हाइस व्हेरिफिकेशन
टोकन + पासवर्ड

उदाहरण:
दुकानात POS मशीनवर कार्ड स्वाइप केल्यावर:
आधी PIN टाका
त्यानंतर OTP एंटर करा
️ सायबर फसवणुकीवर मोठा आळा
या नव्या नियमामुळे:
फिशिंग स्कॅम कमी होतील
OTP चोरी करून होणारे फ्रॉड थांबतील
अनधिकृत व्यवहारांवर नियंत्रण येईल
गेल्या काही वर्षांत OTP फ्रॉडच्या घटनांमध्ये वाढ झाल्यामुळे RBI ने हा निर्णय घेतला आहे.
आंतरराष्ट्रीय व्यवहारांसाठीही नियम
RBI च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार:
१ ऑक्टोबर २०२६ पासून
आंतरराष्ट्रीय “Card-Not-Present” व्यवहारांसाठीही 2FA अनिवार्य होईल.
ग्राहकांनी काय लक्षात ठेवावे?
फक्त OTP शेअर करू नका
अधिकृत अ‍ॅप्सच वापरा
संशयास्पद लिंक टाळा
फोन/सिम सुरक्षित ठेवा

१ एप्रिलपासून डिजिटल पेमेंट अधिक सुरक्षित होणार आहेत. 2FA मुळे व्यवहारांना दुहेरी सुरक्षा मिळेल, ज्यामुळे ग्राहकांचे पैसे आणि डेटा अधिक सुरक्षित राहतील.