मुंबई (Family Death Case) : मुंबईतील पायधुनी परिसरात घडलेल्या डोकाडिया कुटुंबातील चौघांच्या मृत्यू प्रकरणात धक्कादायक खुलासा झाला आहे. कालिना येथील न्यायवैद्यक प्रयोगशाळेच्या (FSL) अहवालानुसार, मृतांच्या शरीरातील अवयव (व्हिसेरा) तसेच कलिंगडाच्या नमुन्यांमध्ये ‘झिंक फॉस्फाइड’ या विषारी रसायनाचे अंश आढळले आहेत. हे रसायन सामान्यतः उंदीर मारण्यासाठी वापरले जाते.
विषामुळे मृत्यूची पुष्टी, पण गूढ कायम
अहवालातून मृत्यूचे कारण स्पष्ट झाले असले, तरी हे विष कलिंगडामध्ये कोणी मिसळले का, ते चुकून सेवन झाले का, किंवा कुटुंबप्रमुखाने आधी कुटुंबीयांना विष देऊन नंतर स्वतःचे जीवन संपवले का, याबाबत अजूनही अनिश्चितता आहे. पोलिस आता या सर्व शक्यतांचा तपास करत आहेत.
शरीरात तयार होतो घातक ‘फॉस्फिन’ वायू
FSL सूत्रांच्या माहितीनुसार, झिंक फॉस्फाइड हा पावडर स्वरूपातील अत्यंत विषारी पदार्थ आहे. तो पोटात गेल्यानंतर ‘फॉस्फिन’ नावाचा घातक वायू तयार करतो. हा वायू थेट फुफ्फुसे आणि शरीरातील महत्त्वाच्या अवयवांवर परिणाम करतो. विशेष म्हणजे, एकदा हा वायू शरीरात तयार झाला की तो बाहेर काढणे जवळपास अशक्य असते.
ऑक्सिजन पुरवठा विस्कळीत
फॉस्फिन वायूमुळे शरीरातील ऑक्सिजन वहन प्रणाली कोलमडते. परिणामी रुग्णाची स्थिती अत्यंत गंभीर बनते आणि अनेक वेळा उपचार करूनही जीव वाचवणे कठीण ठरते. काही प्रमाणात विष पोटात उरले असल्यास उलट्यांमुळे ते बाहेर पडू शकते, मात्र वायू तयार झाल्यानंतर परिस्थिती हाताबाहेर जाते.
हत्या, अपघात की आत्महत्या?
या प्रकरणात आता सर्वात मोठा प्रश्न म्हणजे हा प्रकार हत्या आहे, अपघात आहे की आत्महत्या? घटनेच्या रात्री जेवणासाठी उपस्थित असलेल्या नातेवाईकांची पुन्हा चौकशी करण्याची तयारी पोलिसांनी सुरू केली आहे. अन्न किंवा कलिंगडामध्ये विष मिसळले गेले का, याचा शोध घेतला जात आहे.
तसेच कुटुंबप्रमुख अब्दुल्ला हा मानसिक तणावाखाली होता का, किंवा कुटुंबाचे कोणाशी वैमनस्य होते का, याचाही तपास सुरू आहे. पोलिस कॉल रेकॉर्ड्स, सोशल मीडिया हालचाली आणि अलीकडील घडामोडींचा सखोल अभ्यास करत आहेत.
‘मानसिक शवविच्छेदन’चा आधार
प्रकरण गुंतागुंतीचे असल्याने पोलिसांनी ‘मानसिक शवविच्छेदन’ (Psychological Autopsy) या तंत्राचा वापर करण्याचा निर्णय घेतला आहे. या पद्धतीत मृत व्यक्तीच्या शरीराऐवजी त्यांच्या मानसिक स्थितीचा सखोल अभ्यास केला जातो.
तपासाची पद्धत कशी असते?
या प्रक्रियेत वैद्यकीय नोंदी, मानसिक आरोग्याशी संबंधित माहिती, सोशल मीडिया, WhatsApp-Instagramवरील संवाद, कॉल डिटेल्स यांचे विश्लेषण केले जाते. याशिवाय कुटुंबीय, मित्र, शेजारी यांची मुलाखत घेऊन मृत व्यक्तीच्या आयुष्यातील ताणतणाव, नातेसंबंध आणि वर्तनाचा अभ्यास केला जातो.
या तंत्राची पार्श्वभूमी
‘मानसिक शवविच्छेदन’ ही संकल्पना १९५० च्या दशकात लॉस एंजेलिसमधील आत्महत्या प्रतिबंध केंद्रात विकसित झाली. अमेरिकन तज्ज्ञ एडविन एस. श्नाइडमन यांनी या पद्धतीची मांडणी केली. सुरुवातीला आत्महत्या आणि अपघाती मृत्यू यांमधील फरक ओळखण्यासाठी या तंत्राचा वापर होत होता. आता मात्र गुन्हेगारी तपास, विमा दावे आणि गुंतागुंतीच्या प्रकरणांमध्येही याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो.
दरम्यान, या प्रकरणातील खरी कारणमीमांसा उघड करण्यासाठी पोलिसांनी सर्व बाजूंनी तपास सुरू ठेवला असून, पुढील काही दिवसांत महत्त्वाचे धागेदोरे हाती लागण्याची शक्यता आहे.
