४०,००० किमी वेगाने परतले ‘ओरियन’; ‘ऑपरेशन रिकव्हरी’ यशस्वी

समुद्रात ‘स्प्लॅशडाऊन’नंतर ७५ मिनिटांची धावपळ; नासाच्या अंतराळवीरांची यशस्वी सुटका

(Space Mission Success) अमेरिकेची अंतराळ संस्था NASA यांचे चंद्र मोहिमेतील १० दिवसांचे मिशन यशस्वीरित्या पूर्ण झाले असले, तरी खरा थरार यानाच्या पृथ्वीवर परतल्यानंतर पाहायला मिळाला. चार अंतराळवीर एका छोट्या कॅप्सूलमध्ये प्रशांत महासागराच्या लाटांवर तरंगत असताना त्यांना सुरक्षित बाहेर काढण्यासाठी ‘ऑपरेशन रिकव्हरी’ राबवण्यात आले.

१० एप्रिल २०२६ रोजी (अमेरिकन वेळेनुसार) रात्री ८:०७ वाजता Orion spacecraft हे अंतराळयान प्रशांत महासागरात उतरले. या यशस्वी ‘स्प्लॅशडाऊन’नंतर नियंत्रण कक्षात आनंदाचे वातावरण होते, मात्र बचावकार्याची खरी परीक्षा तेव्हाच सुरू झाली.

जोरदार धक्का आणि अचूक नियंत्रण

अंतराळयानाने सुमारे ४०,००० किमी प्रतितास वेगाने पृथ्वीच्या वातावरणात प्रवेश केला. त्यानंतर तीन विशाल पॅराशूट्सच्या मदतीने वेग कमी करत ते सुमारे ३० किमी प्रतितासावर आणण्यात आले. तरीही समुद्रावर आदळताना बसलेला धक्का हा मोठ्या वाहन अपघाताइतकाच तीव्र होता.

‘ऑपरेशन रिकव्हरी’चे महत्त्वाचे टप्पे

यान पाण्यात स्थिरावल्यानंतर लगेच अंतराळवीरांना बाहेर काढले जात नाही. सुरक्षेच्या दृष्टीने काही महत्त्वाच्या प्रक्रिया पार पाडल्या जातात—

• हॅझार्ड तपासणी (पहिली १५ मिनिटे): नौदलाचे प्रशिक्षित डायव्हर्स यानाजवळ जाऊन विषारी ‘हायड्राझिन’ गॅसची गळती होत नाही याची खात्री करतात.
• उष्णता कमी करणे: पृथ्वीच्या वातावरणात प्रवेशावेळी यानाचे बाह्य आवरण अत्यंत तापलेले असते. समुद्राच्या पाण्यामुळे ते थंड होण्यासाठी वेळ दिला जातो.
• नौदलाची मदत: USS John P. Murtha हे अमेरिकन नौदलाचे जहाज घटनास्थळी सज्ज होते. हेलिकॉप्टर आणि बोटींच्या सहाय्याने यान जहाजाच्या ‘वेल डेक’मध्ये सुरक्षितपणे आणले गेले.

लाटांमध्ये हेलकावे आणि ‘सी-सिकनेस’चा धोका

अंतराळात दीर्घकाळ वजनरहित अवस्थेत राहिल्यानंतर अचानक समुद्रातील हालचालींना सामोरे जाणे अंतराळवीरांसाठी आव्हानात्मक ठरते. यामुळे मळमळ किंवा ‘सी-सिकनेस’चा त्रास होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे वैद्यकीय पथक सतत रेडिओद्वारे अंतराळवीरांशी संपर्कात होते.

सुटकेचा क्षण

यान जहाजात आणल्यानंतर ‘हॅच’ उघडण्यात आला आणि कमांडर Reid Wiseman यांच्यासह Victor Glover, Christina Koch आणि Jeremy Hansen हे चारही अंतराळवीर सुरक्षित बाहेर आले. त्यांच्या हसऱ्या चेहऱ्यांनी संपूर्ण जगाला दिलासा मिळाला.

ही मोहीम केवळ यशस्वी परतीपुरती मर्यादित नसून, भविष्यातील Artemis 3 मोहिमेसाठी एक मोठा टप्पा मानली जात आहे. नासा केवळ अंतराळात पाठवण्यापुरतेच नाही, तर अंतराळवीरांना सुरक्षितपणे परत आणण्यातही तितकाच सक्षम असल्याचे या मोहिमेने सिद्ध केले आहे.