मेंटेनन्स आणि वापर शुल्क यातील फरक काय? सोसायटीकडून अतिरिक्त शुल्क आकारण्यापूर्वी कोणती कागदपत्रे तपासावीत?
गृहनिर्माण सोसायटीमध्ये जिम, स्विमिंग पूल, क्लबहाऊस यांसारख्या सुविधांचा वापर करण्यासाठी रहिवाशांकडून स्वतंत्र शुल्क आकारले जाते. मात्र, सोसायटी प्रशासनाला आपल्या इच्छेनुसार कोणतेही अतिरिक्त चार्जेस लावता येत नाहीत. अशा शुल्कासाठी सोसायटीच्या नियमांमध्ये आणि संबंधित कायदेशीर कागदपत्रांमध्ये तरतूद असणे आवश्यक आहे.
सहकार कायद्यातील नियमांनुसार, सामायिक सुविधांशी संबंधित खर्च आणि त्याची आकारणी याबाबत ठरावीक निकष आहेत. त्यामुळे आपल्या सोसायटीकडून जिम, स्विमिंग पूल किंवा क्लबहाऊसच्या नावाखाली अतिरिक्त रक्कम मागितली जात असल्यास, सदस्यांनी संबंधित शुल्काची कायदेशीर तरतूद नेमकी कुठे आहे, हे तपासणे महत्त्वाचे ठरते.
जिम, पूलसाठी स्वतंत्र शुल्क घेता येते का?
कायदेतज्ज्ञांच्या मते, जिम किंवा स्विमिंग पूलसारख्या सुविधांसाठी स्वतंत्र User Charges आकारणे प्रत्येक परिस्थितीत बेकायदेशीर ठरत नाही. मात्र, असे शुल्क वसूल करण्यासाठी सोसायटीकडे त्यासंबंधी वैध अधिकार असणे आवश्यक आहे.
यासाठी सोसायटीने आकारलेले शुल्क कोणत्या नियमाच्या आधारे घेतले जात आहे, हे स्पष्ट असणे गरजेचे आहे. विशेषतः नियमित मेंटेनन्स किंवा मॅनेजमेंट चार्जेस आणि एखादी सुविधा वापरणाऱ्या सदस्यांकडून घेतले जाणारे User Charges या दोन वेगळ्या बाबी आहेत.
सोसायटीने आकारलेले अतिरिक्त शुल्क योग्य आहे की नाही, हे ठरवताना खालील कागदपत्रांची तपासणी महत्त्वाची ठरते:
- सोसायटीचे नोंदणीकृत उपविधी (Registered By-Laws)
- सर्वसाधारण सभेचा मंजूर ठराव (General Body Resolution)
- खरेदीचा करारनामा किंवा घोषणापत्र (Sale Agreement / Declaration)
- संबंधित सुविधेच्या मालकीचे किंवा व्यवस्थापनाचे कागदपत्र
सर्व फ्लॅटधारकांना समान नियम लागू होतात का?
जिम, स्विमिंग पूल यांसारख्या सामायिक सुविधांच्या देखभालीशी संबंधित शुल्क आकारताना सर्व फ्लॅटधारकांबाबत लागू असलेले नियम आणि सोसायटीची कागदपत्रे महत्त्वाची ठरतात. प्रशासनाला कोणत्याही आधाराशिवाय मनमानी पद्धतीने अतिरिक्त रक्कम आकारता येत नाही.
यामध्ये Deed of Declaration या दस्तऐवजाला विशेष महत्त्व असते. अपार्टमेंट प्रकल्पातील सामायिक क्षेत्रे आणि सुविधा, फ्लॅटधारकांचे अधिकार तसेच संबंधित सेवांच्या वापराबाबतचे नियम यामध्ये नमूद केलेले असू शकतात.
त्यामुळे सोसायटीने घेतलेला निर्णय या कायदेशीर दस्तऐवजातील तरतुदींशी विसंगत असल्यास, त्या निर्णयाला आव्हान देण्याचा मार्ग सदस्यांकडे उपलब्ध असू शकतो. बिल्डरकडून नियमांचे उल्लंघन झाल्याचा आरोप असल्यास संबंधित दस्तऐवजांच्या आधारे कायदेशीर दाद मागता येऊ शकते.
बिल्डरने सुविधा देण्याचे आश्वासन दिले असेल तर?
फ्लॅट विक्रीच्या वेळी बिल्डरने जिम, स्विमिंग पूल, पार्क किंवा क्लबहाऊस यांसारख्या सुविधांचे आश्वासन दिले असल्यास, त्या सुविधांबाबतचे अधिकार आणि वापराचे नियम संबंधित करार, घोषणापत्र आणि उपविधींनुसार ठरतात.
या सुविधा देण्याचे आश्वासन दिल्यानंतर त्यामध्ये मनमानी बदल करता येतो का, हा प्रश्नही संबंधित कागदपत्रांवर अवलंबून असतो. फ्लॅटधारकांना अशा सुविधांचा वापर करण्याचा अधिकार असल्यास त्यासंबंधीच्या अटी स्पष्ट असणे आवश्यक आहे.
मात्र, उपविधी किंवा असोसिएशनच्या नियमांमध्ये संबंधित सुविधेसाठी स्वतंत्र User Charge आकारण्याची तरतूद आधीपासूनच असल्यास, त्या नियमानुसार शुल्क आकारले जाऊ शकते.
त्यामुळे सोसायटीने अतिरिक्त चार्ज लावल्यास सदस्यांनी प्रथम By-Laws, General Body Resolution, Sale Agreement आणि Deed of Declaration ही कागदपत्रे तपासावीत. शुल्काची तरतूदच नसल्यास किंवा सोसायटीचा निर्णय संबंधित नियमांशी विसंगत असल्याचे आढळल्यास उपलब्ध कायदेशीर मार्गांचा विचार करता येतो.
