बिहारची लोककला 'पिडिया-लेखन'ला मिळाले GI टॅग

भिंतींवरून कॅनव्हासपर्यंतचा विनीता कुमारी यांचा प्रवास

नवी दिल्ली/ पटना (Pidia Lekhan GI Tag) : बिहारच्या पारंपरिक लोककलांपैकी एक असलेली 'पिडिया-लेखन' (Pidia Lekhan) ही कला आता एका नव्या ओळखीसह देश आणि जगासमोर सादर केली जात आहे. अलीकडेच, या कला प्रकाराला भौगोलिक संकेत जीआय टॅग (GI Tag) मिळाल्याने तिचे सांस्कृतिक महत्त्व आणखी वाढले आहे. या यशामागे असलेल्या कलाकार विनीता कुमारी (Vinita Kumari) यांनी अनेक वर्षांची मेहनत घेतली आहे.

रोहतास जिल्ह्याच्या रहिवासी असलेल्या विनीता (Vinita Kumari) गेल्या अनेक वर्षांपासून दिल्लीत राहत आहेत, पण त्यांनी आपल्या लोकपरंपरेपासून स्वतःला कधीच दूर केले नाही. मूळतः गावाच्या भिंतींवर साकारल्या जाणाऱ्या या कलेला त्यांनी कागद आणि कॅनव्हासवर आणले आणि त्यानंतर राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर तिची ओळख प्रस्थापित केली. आता (GI Tag) जीआय टॅगमुळे, या कलेशी आणि बिहारच्या सांस्कृतिक वारशाशी संबंधित कलाकारांना नवी शक्ती मिळेल, अशी आशा निर्माण झाली आहे.

ही कला गावच्या संस्कृतीचे प्रतिबिंब

पिडिया-लेखन (Pidia Lekhan) ही बिहारची एक पारंपरिक लोककला आहे. जी प्रामुख्याने गावांमध्ये सण आणि शुभ प्रसंगी महिलांद्वारे तयार केली जाते. नैसर्गिक रंगांचा वापर करून, चिखल आणि शेणाने तयार केलेल्या भिंतींवर सूर्य, चंद्र, वनस्पती, पक्षी, पालख्या आणि मानवी आकृत्या साकारल्या जातात. ही चित्रे भाऊ-बहिणींमधील स्नेह, कौटुंबिक ऐक्य आणि गावचे जीवन स्पष्टपणे दर्शवतात. त्यामुळे, त्यांना केवळ सजावट न मानता, लोकसंस्कृतीचा एक महत्त्वाचा भाग मानले जाते.

दिल्लीत राहून जपली आपली मुळे

विनीता कुमारीने (Vinita Kumari) शहरात राहत असूनही, आपल्या लोककलेला नेहमीच प्राधान्य दिले. तिला जाणवले की, जर ही कला केवळ गावांपुरती मर्यादित राहिली, तर भावी पिढ्या तिच्यापासून दुरावतील. हा विचार मनात ठेवून, तिने ती एका नवीन स्वरूपात लोकांसमोर सादर करण्यास सुरुवात केली. हळूहळू, तिच्या मेहनतीला फळ येऊ लागले आणि तिचे माध्यमांतील लेखन मोठ्या व्यासपीठांपर्यंत पोहोचू लागले.

या प्रवासाचे सर्वात मोठे श्रेय विनीता आपले पती भुवनेश्वर भास्कर यांना देते. आरा येथे राहत असताना, तिने गावातील महिलांकडून या लोककलेबद्दल माहिती गोळा केली आणि तिचा अभ्यासही केला. नंतर तिच्या लक्षात आले की,  या परंपरेची खरी ओळख महिलांच्या अनुभवांमध्ये दडलेली आहे. यामुळे विनिताला पुढे येण्याची प्रेरणा मिळाली. ही प्रेरणा नंतर एका मोठ्या मोहिमेचा पाया बनली.

भिंतींपासून कॅनव्हासपर्यंतचा प्रवास

'पिडिया-लेखन'ला (Pidia Lekhan) भिंतींवरून कागद आणि कॅनव्हासवर आणणे हे खूप आव्हानात्मक होते. सुरुवातीला, चित्रांना अनेकदा गावातील भिंतींवर दिसणारे स्वरूप प्राप्त होत नव्हते. असे असूनही, विनिताने सराव सुरूच ठेवला. कालांतराने, तिने तिची पारंपरिक शैली कायम ठेवत या कलेला नवीन माध्यमांमध्ये यशस्वीपणे रुपांतरित केले. या प्रयत्नामुळे पिडिया-लेखनला एक नवीन ओळख मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला.

जीआय टॅगमुळे मिळाली नवी ओळख

'पिडिया-लेखन'साठी (Pidia Lekhan) जीआय टॅग (GI Tag) मिळणे हे या लोककलेच्या जतनासाठी एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जाते. विनिता (Vinita Kumari) म्हणतात की, यामुळे कलाकारांना ओळख मिळेल आणि त्यांच्यासाठी रोजगाराच्या नवीन संधी निर्माण होतील. शिवाय, बिहारचा हा सांस्कृतिक वारसा देशात आणि जगात अधिक दृढपणे स्वतःला स्थापित करू शकेल. भविष्यात या कला प्रकारात सामील होणाऱ्या नवीन कलाकारांनाही याचा थेट फायदा होईल, अशी अपेक्षा आहे.