6 आरोपी अटकेत; अहेरी न्यायालयाकडून १ ऑक्टोबरपर्यंत वनकोठडी
अहेरी श. (Aheri Wildlife Trafficking) : आलापल्ली वनविभागांतर्गत येणाऱ्या झिमेला उपक्षेत्रातील आलापल्ली–सिरोंचा राष्ट्रीय महामार्गावरील नागमाता मंदिर परिसरात वन्यजीव तस्करीविरोधात वनविभागाने मोठी संयुक्त कारवाई केली आहे. गुप्त माहितीच्या आधारे वनविभागाने आखलेल्या नियोजनबद्ध सापळ्यात वन्यजीवांची बेकायदेशीर खरेदी-विक्री करण्यासाठी आलेल्या संशयितांना रंगेहात पकडण्यात आले. या (Aheri Wildlife Trafficking) कारवाईत एक जिवंत प्रौढ खवले मांजर, एक जिवंत खवले मांजराचे पिल्लू तसेच वन्यप्राण्यांच्या अवयवांचे असल्याचा संशय असलेली ४३ हाडे आणि दोन दात जप्त करण्यात आले आहेत. या प्रकरणात तपासादरम्यान एकूण सहा आरोपींना अटक करण्यात आली असून, अहेरी येथील प्रथमश्रेणी न्यायालयाने सर्व आरोपींना १ ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत वनकोठडी सुनावली आहे.
वन्यजीव तस्करीच्या हालचालींबाबत वनविभागाला गुप्त माहिती मिळाल्यानंतर या (Aheri Wildlife Trafficking) प्रकरणाचा गांभीर्याने तपास सुरू करण्यात आला. मिळालेल्या माहितीची खातरजमा करून संशयित तस्करांपर्यंत पोहोचण्यासाठी वनविभागाच्या अधिकाऱ्यांनी विशेष रणनीती आखली. या कारवाईत आलापल्ली वनपरिक्षेत्रातील अधिकारी व कर्मचारी यांच्यासोबत महसूल गुप्तवार्ता संचालनालय , वन्यजीव गुन्हे नियंत्रण ब्यूरो आणि छत्तीसगडमधील उदंती–सीतानदी व्याघ्र प्रकल्पाच्या पथकाचा सहभाग होता.
वन्यजीवांची बेकायदेशीर खरेदी-विक्री करणाऱ्या संशयितांशी संपर्क साधण्यासाठी वनविभागाच्या अधिकाऱ्यांनी बनावट ग्राहकाची भूमिका घेतली. संशयितांशी संपर्क साधून व्यवहाराची माहिती घेण्यात आली आणि त्यांना आलापल्ली–सिरोंचा राष्ट्रीय महामार्गावरील नागमाता मंदिर परिसरात बोलावण्यात आले. नियोजित ठिकाणी वनविभागाचे पथक आधीपासूनच दबा धरून बसले होते. ठरल्याप्रमाणे संशयित वन्यजीवांची अवैध खरेदी-विक्री करण्याच्या उद्देशाने तेथे आल्यानंतर पथकाने योग्य संधी साधून त्यांना ताब्यात घेतले.
२५ ते २६ सप्टेंबरच्या दरम्यान रात्री सुमारे साडेनऊ वाजताच्या सुमारास ही कारवाई करण्यात आली. सुरुवातीला पाच संशयितांना ताब्यात घेण्यात आले. त्यानंतर त्यांच्या चौकशीतून मिळालेल्या माहितीच्या आधारे या (Aheri Wildlife Trafficking) प्रकरणाशी संबंधित आणखी एका आरोपीचा सहभाग समोर आला. त्यालाही वनविभागाने ताब्यात घेतल्यानंतर या प्रकरणातील आरोपींची संख्या सहावर पोहोचली.
तपासादरम्यान आरोपींच्या ताब्यातून दोन जिवंत खवले मांजर आढळून आले. त्यापैकी एक प्रौढ खवले मांजर असून दुसरे खवले मांजराचे पिल्लू आहे. खवले मांजर ही संरक्षित वन्यजीव प्रजाती असून त्यांची शिकार, पकड, वाहतूक अथवा विक्री करणे कायद्याने प्रतिबंधित आहे. त्यामुळे या दोन्ही जिवंत खवले मांजरांना वनविभागाने सुरक्षित ताब्यात घेतले आहे.
याच कारवाईदरम्यान वन्यप्राण्यांच्या अवयवांचे असल्याचा संशय असलेली ४३ हाडे आणि दोन दातही जप्त करण्यात आले. प्राथमिक तपासात ही हाडे आणि दात वाघाच्या अवयवांशी संबंधित असण्याचा संशय व्यक्त करण्यात आला आहे. मात्र त्यांचा नेमका स्रोत आणि ते कोणत्या वन्यप्राण्याचे आहेत, याबाबत पुढील तपास आणि आवश्यक वैज्ञानिक पडताळणी करण्यात येणार आहे. या मुद्देमालामुळे वन्यजीव तस्करीचे हे प्रकरण अधिक गंभीर बनले असून, जप्त करण्यात आलेल्या साहित्याचा इतर तस्करीच्या घटनांशी काही संबंध आहे का, याचाही तपास वनविभागाकडून केला जात आहे.
या (Aheri Wildlife Trafficking) कारवाईनंतर वनविभागाने तपासाची दिशा केवळ अटक केलेल्या सहा आरोपींपुरती मर्यादित न ठेवता या तस्करीमागील संपूर्ण साखळी शोधण्यास सुरुवात केली आहे. जिवंत खवले मांजर कुठून पकडण्यात आले, ते कोणाकडून आणण्यात आले, जप्त करण्यात आलेली हाडे व दात नेमके कुठून आले, त्यांची विक्री कोणाला करण्यात येणार होती आणि या व्यवहारामागे आणखी कोण व्यक्ती किंवा टोळी कार्यरत आहे, याचा तपास सुरू आहे. या तस्करीचे धागेदोरे गडचिरोली जिल्ह्याबाहेर किंवा शेजारील राज्यांपर्यंत पोहोचले आहेत का, याचाही तपास संबंधित यंत्रणांच्या समन्वयातून केला जात आहे.
दरम्यान, अटक करण्यात आलेल्या सहाही आरोपींना २७ सप्टेंबर रोजी अहेरी येथील प्रथमश्रेणी न्यायालयासमोर हजर करण्यात आले. वन्यजीव तस्करीचे स्वरूप, जप्त मुद्देमाल, आरोपींकडून मिळणारी माहिती आणि पुढील तपासाची आवश्यकता लक्षात घेता न्यायालयाने सर्व सहा आरोपींना १ ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत वनकोठडी सुनावली आहे. त्यामुळे या कालावधीत वनविभागाला आरोपींची सखोल चौकशी करून तस्करीच्या नेटवर्कमधील अन्य व्यक्ती, वन्यजीवांचा स्रोत आणि संभाव्य खरेदीदार यांच्याबाबत माहिती मिळवण्याची संधी मिळणार आहे.
सदर कारवाई उपवनसंरक्षक शैलेश मीणा आणि उपविभागीय वनाधिकारी एस. जी. पवार यांच्या मार्गदर्शनाखाली वनपरिक्षेत्र अधिकारी एस. आर. रामगुंडेवार आणि त्यांच्या पथकाने केली. या कारवाईत आलापल्ली वनविभागाच्या अधिकारी-कर्मचाऱ्यांसह छत्तीसगडमधील उदंती–सीतानदी व्याघ्र प्रकल्पाच्या पथकाने समन्वयाने काम केले.
गडचिरोली जिल्ह्यात मोठ्या प्रमाणात वनसंपदा आणि जैवविविधता असून, दुर्गम वनक्षेत्राचा गैरफायदा घेत काही तस्कर वन्यजीवांची शिकार व अवैध व्यापार करण्याचा प्रयत्न करीत असल्याचे या कारवाईतून पुन्हा अधोरेखित झाले आहे. खवले मांजरासारख्या संरक्षित वन्यजीवांची तस्करी तसेच वाघासारख्या वन्यप्राण्यांच्या अवयवांचा अवैध व्यापार हा वन्यजीव संवर्धनासाठी गंभीर आव्हान मानला जातो. त्यामुळे अशा प्रकारच्या गुन्ह्यांमध्ये सहभागी असलेल्या व्यक्तींवर कठोर कायदेशीर कारवाई करण्याचा इशारा वनविभागाने दिला आहे.
दरम्यान, नागरिकांनी आपल्या परिसरात वन्यजीवांची संशयास्पद खरेदी-विक्री, वाहतूक, शिकार किंवा वन्यप्राण्यांना पकडण्याच्या हालचाली आढळल्यास त्याची माहिती तातडीने वनविभागाला द्यावी आणि वन्यजीव संवर्धनाच्या कामात प्रशासनाला सहकार्य करावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
अहेरीतील या कारवाईमुळे वन्यजीव तस्करीविरोधात वनविभागाने प्रभावी पाऊल उचलले असून, सध्या अटकेत असलेल्या सहा आरोपींच्या चौकशीतून या प्रकरणामागील आणखी महत्त्वाचे धागेदोरे समोर येण्याची शक्यता आहे. जप्त करण्यात आलेल्या हाडे व दातांचा नेमका स्रोत तसेच या तस्करीमागील संपूर्ण नेटवर्क उघड करण्याच्या दृष्टीने वनविभागाचा पुढील तपास महत्त्वाचा ठरणार आहे.
