सुमेरियन शहर ‘गिरसू’मधील पुरातत्त्व उत्खननात प्राचीन वास्तूचा शोध
बगदाद (Archaeological Excavation Bridge) : मानवाने जगातील पहिले रस्ते, इमारती आणि पूल कधी बांधले, याबाबत इतिहासकार आणि पुरातत्त्व संशोधकांमध्ये नेहमीच उत्सुकता राहिली आहे. याच पार्श्वभूमीवर इराकमध्ये तब्बल 4 हजार वर्षे जुना आणि पक्क्या विटांपासून बांधलेला प्राचीन पूल सापडला आहे. मध्यपूर्वेतील इराकच्या प्राचीन सुमेरियन शहर ‘गिरसू’ येथे झालेल्या पुरातत्त्व उत्खननात या ऐतिहासिक वास्तूचे अवशेष आढळले आहेत.
प्राचीन सुमेरियन शहर ‘गिरसू’मध्ये अद्भुत शोध
आधुनिक इराकमधील बगदाद आणि बसरा शहरांच्या दरम्यान ‘गिरसू’ हे प्राचीन शहर वसलेले आहे. (Archaeological Excavation Bridge) जवळपास 5 हजार वर्षे जुने असलेले हे शहर सुमेरियन संस्कृतीतील महत्त्वाचे केंद्र मानले जाते. याच शहराच्या पुरातत्त्व उत्खननादरम्यान पक्क्या लाल विटांनी बांधलेल्या एका भक्कम वास्तूचे अवशेष संशोधकांना सापडले.
इतिहासकारांच्या मते, ही रचना सुमारे 4 हजार वर्षांपूर्वी जलमार्ग किंवा नदी ओलांडण्यासाठी बांधण्यात आलेला पूल असावा. या ऐतिहासिक स्थळाची उत्खनन प्रक्रिया 1877 मध्ये फ्रेंच पुरातत्त्वज्ञांनी सुरू केली होती. मात्र, त्या काळातील मर्यादित तंत्रज्ञान आणि अपुऱ्या देखरेखीमुळे या प्राचीन स्थळाचे मोठे नुकसान झाले. अनेक दुर्मीळ क्युनिफॉर्म मातीच्या पाट्या तसेच मौल्यवान कलाकृती चोरीला गेल्याचेही समोर आले.
पुलाच्या वापराबाबत दीर्घकाळ संभ्रम
या प्राचीन पुलाची ओळख 1920 च्या दशकात झाली होती. मात्र, त्या काळातील संशोधकांना या वास्तूचा नेमका उपयोग स्पष्टपणे समजला नव्हता. सुरुवातीला ही रचना प्राचीन मंदिर, पाण्याचा बंधारा किंवा जलनियंत्रणासाठीची वास्तू असावी, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला होता. मात्र, त्यानंतर झालेल्या दीर्घ संशोधन आणि पुरातत्त्वीय अभ्यासातून ही रचना प्राचीन नदी किंवा जलमार्गावर बांधण्यात आलेला (Archaeological Excavation Bridge) पूल असल्याचे स्पष्ट झाले. शोध लागल्यानंतर जवळपास शंभर वर्षे हा ऐतिहासिक वारसा उघड्यावर आणि दुर्लक्षित अवस्थेत होता.
वारसा स्थळाच्या संवर्धनाला सुरुवात
आजच्या काळात प्राचीन ‘गिरसू’ शहराला अरबी भाषेत ‘तिल्लो’ या नावाने ओळखले जाते. या पुरातत्त्वीय स्थळाचे ऐतिहासिक महत्त्व लक्षात घेऊन ब्रिटिश म्युझियम आणि यूके सरकारच्या आर्थिक मदतीने या (Archaeological Excavation Bridge) प्राचीन वारशाचे संवर्धन आणि जतन करण्याचे काम हाती घेण्यात आले आहे. त्यामुळे हजारो वर्षांचा हा ऐतिहासिक वारसा पुढील पिढ्यांसाठी सुरक्षित ठेवण्यास मदत होणार आहे.
