रुग्णालये आणि शाळांपासून १०० मीटरपर्यंत फटाके फोडण्यास मनाई; रात्री १० ते सकाळी ६ वाजेपर्यंत आवाज करणाऱ्या फटाक्यांवर बंदी
मुंबई : दिवाळीच्या काळात ध्वनी आणि वायुप्रदूषणाला आळा घालण्यासाठी मुंबईत फटाके फोडणे आणि त्यांची विक्री करण्याबाबत पोलिस प्रशासनाने नियमावली लागू केली आहे. सार्वजनिक रस्ते, पदपथ, गल्ल्या तसेच रस्त्यापासून १० मीटरच्या आतील भागात फटाके फोडण्यास मनाई करण्यात आली आहे. या नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांविरोधात गुन्हे दाखल करण्याचा इशाराही देण्यात आला आहे. त्याचबरोबर तात्पुरत्या फटाके विक्रीच्या परवान्यांसाठी ६ नोव्हेंबर ते ५ डिसेंबर २०२६ हा कालावधी निश्चित करण्यात आला आहे.
कुठे आणि कोणत्या वेळेत फटाके फोडता येणार नाहीत?
मुंबई उच्च न्यायालयाच्या निर्देशांच्या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) आणि मुंबई महानगरपालिकेने नागरिकांना फटाक्यांसंदर्भातील निर्बंधांचे पालन करण्याचे आवाहन केले आहे. सार्वजनिक रस्ते, पदपथ आणि गल्ल्यांमध्ये फटाके फोडण्यास प्रतिबंध करण्यात आला आहे. तसेच रुग्णालये, शैक्षणिक संस्था, सरकारी कार्यालये आणि न्यायालयांच्या १०० मीटर परिसरात फटाके फोडता येणार नाहीत.
ध्वनीप्रदूषण रोखण्यासाठी रात्री १० ते सकाळी ६ या वेळेत आवाज करणाऱ्या फटाक्यांवर बंदी घालण्यात आली आहे. सणांच्या कार्यक्रमांमध्ये आणि मिरवणुकांदरम्यान लेझर, तीव्र प्रकाशाचे दिवे तसेच बीम लाइट्स वापरण्यासही मनाई आहे.
नियम मोडल्यास कोणत्या कायद्यांनुसार कारवाई?
धार्मिक, सांस्कृतिक किंवा अन्य सार्वजनिक कार्यक्रमांमध्ये ध्वनीची पातळी मोजण्यासाठी आवश्यक उपकरणे ठेवणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. खासगी जागांमध्ये आयोजित कार्यक्रमांनाही निर्धारित ध्वनीमर्यादांचे पालन करावे लागणार आहे. नागरिकांनी परवानगी असलेल्या वेळेत कमी प्रदूषण करणाऱ्या ग्रीन फटाक्यांचा वापर करावा, असे आवाहन प्रशासनाने केले आहे.
नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांविरुद्ध ध्वनीप्रदूषणविषयक तरतुदी, पर्यावरण संरक्षण कायदे, फौजदारी कायदे आणि स्फोटक पदार्थांशी संबंधित कायद्यांनुसार कारवाई होऊ शकते. नियमभंगाच्या घटनांची तक्रार नोंदवण्यासाठी MPCB च्या ‘महा पर्यावरण’ ॲपची सुविधाही उपलब्ध आहे.
दरम्यान, ग्रीन फटाक्यांमध्येही विषारी जड धातू आढळल्याचा दावा आवाज फाउंडेशनने केला आहे. त्यामुळे सर्व प्रकारच्या फटाक्यांवर बंदी घालण्याची मागणी या संस्थेने केली आहे.
फटाक्यांच्या निर्बंधांवरून उच्च न्यायालयाची नाराजी
न्यायालयाने दिलेल्या निर्देशांची प्रभावी अंमलबजावणी होत नसल्याबद्दल मुंबई उच्च न्यायालयाने प्रशासनावर नाराजी व्यक्त केली आहे. निर्बंधांबाबत माहिती नसल्याचे काही पोलीस अधिकाऱ्यांनी सांगितल्याची बाबही न्यायालयाने नोंदवली आहे.
या प्रकरणी २६ ऑक्टोबर रोजी मुंबई महानगरपालिका, महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि पोलीस प्रमुखांना न्यायालयात उपस्थित राहण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
तात्पुरत्या फटाके विक्रीचे परवाने ६ नोव्हेंबरपासून
दिवाळीसाठी तात्पुरते फटाके विक्री स्टॉल सुरू करण्याची परवानगी ६ नोव्हेंबर ते ५ डिसेंबर २०२६ या कालावधीसाठी दिली जाणार आहे. परवान्याची मुदत संपल्यानंतर विक्री सुरू ठेवता येणार नाही. मुदत संपल्यानंतर उरलेला फटाक्यांचा साठा अधिकृत गोदामात किंवा घाऊक परवानाधारक विक्रेत्याकडे परत जमा करणे आवश्यक असेल.
तात्पुरत्या फटाके विक्री स्टॉलच्या ५० मीटर परिसरात आतषबाजी करण्यास बंदी असेल. याशिवाय, विदेशी बनावटीच्या फटाक्यांची विक्री करण्यासही मनाई करण्यात आली आहे.
साखळी बॉम्ब आणि मोठ्या आवाजाच्या फटाक्यांवरही निर्बंध
सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशांनुसार आणि पर्यावरण संरक्षणविषयक नियमांनुसार, फटाका उडवण्याच्या जागेपासून चार मीटर अंतरावर १२५ डेसिबलपेक्षा अधिक आवाज निर्माण करणाऱ्या फटाक्यांचे उत्पादन, विक्री आणि वापर प्रतिबंधित आहे. शंभरपेक्षा अधिक फटाके जोडलेल्या साखळी बॉम्बवरही बंदी आहे. याशिवाय, विशिष्ट आकाराच्या ‘ॲटमबॉम्ब’वर लागू असलेले कायदेशीर निर्बंधही कायम राहतील.
दिवाळी साजरी करताना नागरिकांनी फटाक्यांच्या वापरासंदर्भातील नियम, निर्धारित वेळा आणि सुरक्षित अंतराचे पालन करावे, असे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.