भारताच्या स्पेस मिशनला धक्का? ISRO च्या गगनयान, चांद्रयान मोहिमेतील 100 शास्त्रज्ञांनी दिला राजीनामा

नवी दिल्ली/ बंगळुरू (ISRO Scientist Resignation) : भारताचा स्पेस प्रोग्राम आतापर्यंतच्या सर्वोत्तम टप्प्यावर आहे, ज्यात गगनयानसारख्याअंतराळ मोहिमद्वारे मानवाला अंतराळात पाठवण्याचा मार्ग दाखवत आहेत. तथापि, या मोठ्या प्रकल्पांच्या वेगाच्या दरम्यान, अंतराळ विभागाला (DoS) इस्रोमधील अनुभवी शास्त्रज्ञांच्या राजीनाम्यांच्या सततच्या प्रवाहावर लक्ष देण्यास भाग पडले आहे. एका अहवालानुसार, गेल्या काही महिन्यांत इस्रोमधून किमान 100 शास्त्रज्ञांनी राजीनामा दिला आहे.

का सोडत आहेत शास्त्रज्ञ ISRO?

अंतराळ विभागाने किंवा इस्रोने या (ISRO Scientist Resignation) राजीनाम्यांमागे कोणतेही विशिष्ट कारण अधिकृतपणे सांगितले नाही. परंतु एका अहवालानुसार, भारताच्या खाजगी अंतराळ परिसंस्थेचा वेगाने होणारा विस्तार हे सर्वात मोठे कारण मानले जात आहे. अंतराळ क्षेत्र खाजगी कंपन्यांसाठी खुले झाल्यापासून, अनेक नवीन स्टार्टअप्स आणि एरोस्पेस कंपन्या नेतृत्व आणि तांत्रिक भूमिकांसाठी इस्रोच्या अनुभवी शास्त्रज्ञांना आकर्षित करत आहेत. उपग्रह प्रकल्पांमध्ये उद्योगांना सहभागी करून घेण्याच्या आणि प्रक्षेपण यान तंत्रज्ञान हस्तांतरित करण्याच्या सरकारी धोरणांमुळे बाहेरील कुशल व्यावसायिकांची मागणी लक्षणीयरीत्या वाढली आहे.

खाजगी कंपन्या शास्त्रज्ञांना देतात उत्तम सुविधा

अहवालानुसार, या खाजगी कंपन्या शास्त्रज्ञांना उत्तम सुविधा आणि भरीव पगाराव्यतिरिक्त जी सर्वात आकर्षक गोष्ट देऊ करतात, ती म्हणजे त्यांना आपले काम करण्यासाठी सरकारी अर्थसंकल्पावर अवलंबून राहावे लागत नाही आणि ते आवश्यक संसाधने त्वरीत मिळवू शकतात. शिवाय, सर्वात महत्त्वाचा फायदा म्हणजे त्यांना कामाच्या मंजुरीसाठी अनेक लोकांच्या मागे फिरावे लागत नाही.

शास्त्रज्ञांना थांबवण्यासाठी ISRO ची नवी मोहीम 

यासाठी, अंतराळ विभागाने 14 जुलै रोजी एक नवीन अंतर्गत ज्ञापन जारी केले. ज्यामध्ये गगनयान आणि इतर राष्ट्रीय मोहिमांमध्ये सहभागी असलेल्या शास्त्रज्ञांच्या ऐच्छिक सेवानिवृत्ती (VRS) आणि (ISRO Scientist Resignation) राजीनाम्याचे नियम लक्षणीयरीत्या कडक केले आहेत. या नवीन धोरण बदलामुळे अंतराळ क्षेत्रात नवीन प्रशासकीय प्रक्रिया लागू झाल्या आहेत.

राजीनामा प्रक्रियेचे केंद्रीकरण

नवीन ज्ञापनातील निर्देशांनुसार, गगनयान आणि इतर महत्त्वाच्या मोहिमांवर काम करणाऱ्या 'गट अ' मधील वैज्ञानिक आणि तांत्रिक कर्मचाऱ्यांचे राजीनामे किंवा स्वेच्छानिवृत्तीचे अर्ज आता नियमित प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग म्हणून स्वीकारले जाणार नाहीत. पूर्वी, विविध इस्रो केंद्रांच्या संचालकांना हे अर्ज मंजूर करण्याचा अधिकार होता, परंतु नवीन नियमांनुसार हा अधिकार आता रद्द करण्यात आला आहे. आतापासून, महत्त्वाच्या कार्यक्रमांमध्ये सहभागी असलेल्या शास्त्रज्ञांच्या राजीनाम्याच्या (ISRO Scientist Resignation) आणि स्वेच्छानिवृत्तीच्या सर्व प्रकरणांची सखोल चौकशी केली जाईल आणि अंतिम मंजुरी अंतराळ विभागाच्या स्तरावर दिली जाईल.

कोणत्या प्रकल्प शास्त्रज्ञांनी दिला राजीनामा?

इस्रोमधील कर्मचारी बदल ही काही नवीन गोष्ट नसली तरी, अलीकडील राजीनाम्यांचा (ISRO Scientist Resignation) भारताची पहिली स्वदेशी मानवी अंतराळ मोहीम, गगनयानसारख्या प्रमुख कार्यक्रमांवर विशेष परिणाम झाला आहे. अंतराळ विभागाच्या मते, राजीनाम्यांमधील ही अचानक वाढ राष्ट्रीय महत्त्वाच्या प्रकल्पांच्या अंमलबजावणीवर थेट परिणाम करत आहे. या मोहिमांवर काम करणाऱ्या शास्त्रज्ञांकडे अत्यंत विशेष प्राविण्य असते, ज्यामुळे त्यांची जागा त्वरित भरणे अशक्य होते.

या संदर्भात, वरिष्ठ शास्त्रज्ञांचे अचानक निघून जाणे हे (ISRO Scientist Resignation) मोहिमेच्या वेळापत्रकासाठी आणि सातत्यासाठी एक मोठा धोका निर्माण करते. हा धोका कमी करण्यासाठी, सरकारने हे कठोर पाऊल उचलले आहे. यामुळे मोहीम व्यवस्थापनावरील प्रशासकीय नियंत्रण आणखी कडक झाले आहे.